Danza na romaría de San Roque
Meléndez y Conejo
Xilografía
A xilografía realizada en 1879 por Meléndez e Conejo constitúe un testemuño gráfico de grande valor etnográfico sobre a romaría de San Roque, no contexto festivo da parroquia de Lavadores.
O contorno social que se desprende da imaxe é o dunha comunidade rural ou periurbana galega, reunida arredor dunha romaría, é dicir, unha festividade relixiosa que combina devoción e celebración profana.
A danza representada responde a un modelo tradicional, probablemente emparentado coas muiñeiras ou con outras danzas galegas de carácter vivo e rítmico. Os movementos intúense áxiles e marcados, con elevación de brazos e desprazamentos laterais, o que suxire unha coreografía baseada no diálogo entre parellas ou na alternancia de figuras. A postura dos danzantes, coas pernas flexionadas e os brazos estendidos, enfatiza o carácter festivo e competitivo da execución, onde a destreza individual se exhibe perante a comunidade.
En canto aos instrumentos musicais, a imaxe permite identificar unha pequena agrupación que acompaña o baile. Distínguense percusionistas e, probablemente, instrumentos de corda ou de vento popular, aínda que o gravado sintetiza os detalles.
Especial relevancia adquiren as castañolas. No contexto galego, aínda que non sempre tan predominantes como noutras rexións peninsulares, as castañolas forman parte do acompañamento rítmico en determinadas danzas tradicionais. A súa función non é melódica, senón rítmica: reforzan o compás, subliñan os acentos e dialogan co zapateado ou co movemento corporal do bailarín. Na escena, as castañolas cumpren unha función sonora e visual, xa que o xesto de erguer as mans para percutilas intensifica a teatralidade do baile e converte o corpo en instrumento.
En conxunto, a obra de Meléndez e Conejo constrúe unha imaxe da cultura popular galega nun momento histórico determinado. A través da danza e da música, a xilografía articula unha visión da romaría como espazo de identidade compartida, onde tradición, relixiosidade e celebración se entrelazan nunha mesma experiencia colectiva.








